การบังคับใช้กฎระเบียบว่าด้วยผลิตภัณฑ์ที่ปราศจากการตัดไม้ทำลายป่า (EUDR) ของสหภาพยุโรป กลายเป็นโจทย์สำคัญของภาคการเกษตรไทย โดยเฉพาะสินค้าในข่ายควบคุม ได้แก่ ปาล์มน้ำมัน โกโก้ กาแฟ และถั่วเหลือง ซึ่งผู้ส่งออกต้องแสดงหลักฐานแหล่งที่มาของผลผลิตอย่างโปร่งใส ตรวจสอบย้อนกลับได้ และยืนยันว่าไม่เกี่ยวข้องกับการตัดไม้ทำลายป่าหรือการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินตามช่วงเวลาที่สหภาพยุโรปกำหนด
“ทะเบียนเกษตรกร” คือกลไกสำคัญที่สอดคล้องหลักการ EUDR และสามารถต่อยอดสู่ระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ระดับประเทศได้อย่างเป็นรูปธรรม ปัจจุบันกรมฯ ได้พัฒนา “ระบบทะเบียนเกษตรกร” ควบคู่ “ระบบวาดผังแปลงเกษตรกรรมดิจิทัล (Geoplots)” ทั้งในรูปแบบเว็บแอปพลิเคชันและโมบายแอปพลิเคชัน เพื่ออำนวยความสะดวกแก่เจ้าหน้าที่และเกษตรกร ให้การขึ้นทะเบียนและปรับปรุงข้อมูลทำได้รวดเร็ว แม่นยำ และตรวจสอบได้
ฐานข้อมูลต้นน้ำ เชื่อมทั้งห่วงโซ่อุปทาน ทะเบียนเกษตรกรทำหน้าที่เป็นฐานข้อมูลต้นน้ำ รวบรวมข้อมูลเกษตรกร แปลงปลูก พิกัดพื้นที่ ประเภทพืช และรอบการผลิต โดยมีการปรับปรุงต่อเนื่องผ่านกลไกเจ้าหน้าที่รัฐและการมีส่วนร่วมของเกษตรกรในพื้นที่ ข้อมูลดังกล่าวสามารถเชื่อมโยงไปสู่กระบวนการแปรรูป การขนส่ง และการตลาดได้ตลอดห่วงโซ่อุปทาน ในบริบท EUDR ข้อมูลพิกัดแปลงเกษตรสามารถใช้เป็นหลักฐานยืนยันว่าแหล่งผลิตไม่ได้อยู่ในพื้นที่ป่า หรือพื้นที่ที่มีการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน ช่วยลดความเสี่ยงให้ผู้ประกอบการ และเพิ่มความน่าเชื่อถือสินค้าเกษตรไทยในตลาดสากล Geoplots เพิ่มความแม่นยำโปร่งใส
กรมส่งเสริมการเกษตรนำระบบ Geoplots มาใช้ยกระดับคุณภาพข้อมูล โดยมีการตรวจสอบอัตโนมัติเมื่อมีการวาดผังแปลง ได้แก่ 1. ตรวจสอบตำบลให้ตรงกับข้อมูลที่แจ้งขึ้นทะเบียน 2. ตรวจสอบความคลาดเคลื่อนของขนาดพื้นที่ไม่เกิน ±10% 3. ตรวจสอบการทับซ้อนกับแปลงข้างเคียง 4. ตรวจสอบช่วงวันปลูก-วันเก็บเกี่ยว ว่ามีการใช้พื้นที่ซ้ำหรือไม่ และ 5. เชื่อมโยงข้อมูลเชิงพื้นที่ผ่าน Map API ร่วมกับสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) และเชื่อมโยงข้อมูลเอกสารสิทธิ์ประเภทโฉนด/น.ส.4 จากกรมที่ดิน กระบวนการดังกล่าวช่วยลดระยะเวลาตรวจสอบ เพิ่มความถูกต้อง และเสริมความโปร่งใสของข้อมูลต้นทางอย่างเป็นระบบ เมื่อดำเนินการครบถ้วน ประเทศไทยจะมีฐานข้อมูลเชิงพื้นที่ที่แม่นยำ สามารถเชื่อมโยงย้อนกลับจากโรงงานแปรรูปถึงแปลงเพาะปลูกต้นทางได้อย่างสมบูรณ์ รองรับข้อกำหนดด้านการพิสูจน์แหล่งที่มาตามกรอบ EUDRเปลี่ยน “ข้อกำหนด” เป็น “โอกาส” EUDR ให้ความสำคัญกับความโปร่งใสของห่วงโซ่อุปทานและการพิสูจน์แหล่งที่มา ขณะที่กรมส่งเสริมการเกษตรมีระบบทะเบียนเกษตรกรและฐานข้อมูล GIS ที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง พร้อมความร่วมมือกับ สวก. เพื่อยกระดับทะเบียนเกษตรกรเป็นส่วนหนึ่งของระบบ Traceability ระดับประเทศ จึงเป็นการใช้ข้อมูลที่มีอยู่เพื่อตอบโจทย์ EUDR ลดภาระใหม่แก่เกษตรกร และสร้างมูลค่าเพิ่มเชิงมาตรฐานให้สินค้าไทย แม้ EUDR จะเป็นข้อกำหนดที่เข้มงวด แต่ถือเป็นโอกาสยกระดับภาคการเกษตรไทยสู่ความยั่งยืน เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และมีมาตรฐานเทียบเท่าสากล กรมส่งเสริมการเกษตรเชื่อมั่นว่า “ทะเบียนเกษตรกร” และ “Geoplots” จะเป็นกลไกหลักขับเคลื่อนสินค้าเกษตรไทยให้แข่งขันได้ในตลาดสหภาพยุโรปและตลาดโลก
แหล่งที่มา : กรมส่งเสริมการเกษตร